“Người ta là hoa đất”
Cập nhật lúc: 08:53 SA ngày 22/02/2018
(THO) - Tuy Thiệu Trung chưa sinh ra những người làm nên đại nghiệp nhưng cũng đáng được coi là vùng địa linh nhân kiệt, tiêu biểu trong chốn hương thôn xã tắc văn hiến một vùng. Con người Thiệu Trung biết cày ruộng, đúc đồng, làm thừng, đọc sách, dùi mài kinh sử. Đó là vốn truyền thống của đất và người Thiệu Trung”.

 

 
Nghệ nhân Ưu tú Lê Văn Bảy bên các sản phẩm đúc đồng mỹ nghệ của mình. Ảnh: T.N
(THO) - Tuy Thiệu Trung chưa sinh ra những người làm nên đại nghiệp nhưng cũng đáng được coi là vùng địa linh nhân kiệt, tiêu biểu trong chốn hương thôn xã tắc văn hiến một vùng. Con người Thiệu Trung biết cày ruộng, đúc đồng, làm thừng, đọc sách, dùi mài kinh sử. Đó là vốn truyền thống của đất và người Thiệu Trung”.
 

Đây là những câu nhận định mà tôi đã ấn tượng ghi chép lại trong vài cuộc dạo chơi tìm hiểu chỗ này, chỗ nọ về vẻ đẹp của đất và người xứ Thanh. Trong bất kì tài liệu địa chí Thanh Hóa nào có nhắc đến mảnh đất Thiệu Trung (Thiệu Hóa) đều nhất quán với nhau mà rằng: Thiệu Trung là nơi hội tụ những tinh hoa đẹp đẽ nhất của một vùng đất cổ với những ngôi làng nghìn năm vẫn lưu danh như: Làng Phủ Lý hay Bối Lý, tên nôm thường gọi là làng Kẻ Rỵ hay làng Chè Đúc (tên gọi xưa của thôn Trà Đông, xã Thiệu Trung). Đúng như câu: “Khoa bảng lừng danh người Kẻ Rỵ/ Tinh hoa nức tiếng đất Chè Đông”. Những cái tên và những con người khoa bảng vinh hiển xóm làng ấy nay đã là người thiên cổ nhưng đời đời cháu con xã Thiệu Trung vẫn luôn ghi tạc trong lòng để phát huy. Phải chăng, chính từ ý nghĩ tốt đẹp ấy mà ngày hôm nay, trong bức tranh làng nghề đa sắc, đa thanh của tỉnh Thanh Hóa nói riêng và cả nước nói chung, nghề đúc đồng xã Thiệu Trung vẫn là một trong những làng nghề ấn tượng, nổi bật nhất. Từ cội nguồn tinh hoa vùng đất cổ, từ sự chắt lọc qua hàng trăm năm lịch sử làng nghề, nơi đây đã sản sinh ra “một thế hệ vàng” giữ nghề, truyền nghề, phát triển nghề làm rạng rỡ quê hương. Hiếm có một làng nghề truyền thống nào lại có thể sinh ra và nuôi dưỡng nhiều người tài như mảnh đất nơi đây. Minh chứng rõ ràng nhất là trong đợt phong tặng Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) năm 2016, toàn tỉnh Thanh Hóa có 10 nghệ nhân trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ được trao tặng danh hiệu cao quý này thì có tới 4 nghệ nhân đúc đồng được vinh danh đều là những người con được sinh ra và lớn lên trên quê hương xã Thiệu Trung – những con người đã quen với hơi ấm của lò lửa thổi đồng.


Rảo bước qua cây cầu nhỏ dẫn vào xã Thiệu Trung, men theo con đường nhỏ với cảnh vật hai bên vẫn còn thấp thoáng bóng dáng làng cổ, tôi tìm đến nhà NNƯT Nguyễn Bá Châu (56 tuổi, thôn 5, xã Thiệu Trung) chỉ để thỏa mãn nỗi hoài nghi trong lòng: “Tinh hoa đất, tinh hoa làng nghề đã làm nên những con người ưu tú hay chính sự ưu tú của con người mới làm nên tiếng vang của đất, của nghề?”. Trong cuộc trò chuyện với NNƯT Nguyễn Bá Châu, tôi gần như không còn lặp lại những câu hỏi quen thuộc mỗi khi có ai đó muốn tìm hiểu về nghề đúc đồng Thiệu Trung, đại loại như: “Lịch sử nghề đúc đồng Thiệu Trung?”, “quy trình đúc đồng?” hay “điều gì khác biệt giữa các sản phẩm đúc đồng của xã Thiệu Trung với các sản phẩm đúc đồng khác trong tỉnh và trên khắp cả nước?”. Tôi tập trung hơn đến chủ thể con người và vai trò của con người trong mối quan hệ với nghề. Tôi hỏi ông: “Con đường đưa ông đến với danh hiệu NNƯT?”. Ông hồi tưởng từ những ngày rất xa, khi mình bắt đầu thể nghiệm những bước đi chập chững đầu tiên với nghề. Cùng với sự thăng trầm của nghề đúc đồng xã Thiệu Trung, con đường đến với danh hiệu NNƯT của ông Nguyễn Bá Châu cũng không hề dễ dàng. Từ năm 1998, sau một thời gian dài nghề đúc đồng ở xã Thiệu Trung bị mai một, thất truyền, trước những thay đổi của đời sống xã hội; với niềm đam mê và những kiến thức nền tảng ban đầu, ông nuôi ý định tìm hiểu, khôi phục lại nghề đúc đồng thủ công mỹ nghệ. Ông kể lại: “Tôi tìm hiểu qua sách, báo rồi đi khắp nơi tìm người học hỏi, bất kể chỗ nào nghe nói có nghề đúc đồng là tôi đến, chấp nhận làm không công để được học nghề. Mất khoảng 2 năm phiêu bạt với ý nghĩ học được nghề nhưng thất bại, tôi quay về quê, tiếp tục mày mò đúc”. “Nói có sách, mách có chứng”, ông Châu lật đật chạy vào nhà rồi hớn hở cầm theo một cuốn sách to bản, có phần cũ kỹ,  bìa có ghi dòng chữ “Dong Son Drums in Viet Nam”, khoe: “Đây là cuốn sách tôi gửi bạn mua bên nước người gửi về, giá trị bằng cả gia tài của tôi lúc bấy giờ. Nhờ nó, tôi mới có những hình dung cụ thể và sinh động hơn về các loại trống đồng cũng như là các dạng hoa văn”. Nhìn ông nâng niu cuốn sách, nhẹ nhàng lật giở từng trang, tôi mới hiểu cái cách mà người nghệ nhân này chấp nhận hy sinh để được đắm chìm, để được sống và thỏa mãn khao khát với nghề. Ông Châu tiếp tục câu chuyện: “Năm 2000, tôi làm thành công một vài trống đồng nhỏ, báo cáo với UBND xã, xã báo cáo với lãnh đạo tỉnh và nhận được những lời động viên tích cực”. Từ đó, ông Châu tiếp tục cần mẫn, say mê với nghề. Và quả ngọt cứ dần được thu hái trong suốt những năm tháng cố gắng miệt mài không lúc nào ngơi nghỉ. NNƯT Nguyễn Bá Châu hiện đã là chủ của Công ty TNHH Đúc đồng truyền thống Đông Sơn Chè Đông với 10 lao động thường xuyên, thời điểm vào đơn hàng, xưởng đúc đồng tại công ty huy động từ 50 – 70 công nhân thời vụ. Thu nhập bình quân của công nhân chính thức đạt khoảng 6 triệu đồng/người. Các sản phẩm đúc đồng thủ công mỹ nghệ của ông có sức vươn mạnh mẽ, góp mặt trong nhiều dịp lễ lớn của tỉnh và của cả đất nước như: Trống đồng phục vụ Đại lễ 1000 năm Thăng Long Hà Nội năm 2010. Năm 2017 vừa qua, công ty của ông Châu nhận đơn đặt hàng 1.000 pho tượng mẹ Âu Cơ phục vụ Hội nghị Apec diễn ra tại Đà Nẵng. Sản phẩm đúc đồng của NNƯT Nguyễn Bá Châu đã 2 lần xuất sắc xác lập kỉ lục Việt Nam. Đó là sản phẩm “Trống đánh ngang hai mặt đúc bằng phương pháp thủ công đầu tiên ở Việt Nam” (được công nhận năm 2012). Hiện sản phẩm đang có mặt tại Thiền viện Trúc Lâm Hàm Rồng. Và sản phẩm đôi tượng đồng phiên bản “Cây đèn hình người quỳ lớn nhất Việt Nam”, hiện đang được lưu giữ tại chùa Đông Sơn, Hàm Rồng. Trong năm nay, NNƯT Nguyễn Bá Châu đang trong quá trình hoàn thiện hồ sơ xác lập kỉ lục cho chiếc trống đồng có thông số đường kính 2m4, cao 1m56, nặng hơn hai tấn theo yêu cầu của Hội đồng xác lập kỉ lục Việt Nam. Ông cũng là nghệ nhân đầu tiên ở xã Thiệu Trung trực tiếp đứng lớp đào tạo nghề đúc đồng truyền thống do Cục Công nghiệp địa phương phối hợp với Sở Công Thương tỉnh Thanh Hóa tổ chức với quy mô lên đến 300 học viên.


Chia tay NNƯT Nguyễn Bá Châu, tôi tìm đến nhà NNƯT Lê Văn Bảy (52 tuổi, thôn 5, xã Thiệu Trung, Thiệu Hóa) với câu hỏi tương tự: “Con đường đưa ông đến danh hiệu NNƯT như thế nào?”. Tiếp chuyện tôi trong không gian gia đình ấm cúng, bên những sản phẩm đúc đồng do chính bàn tay, khối óc mình sáng tạo nên, ông Lê Văn Bảy tâm sự: “Cơ duyên đến với nghề đúc đồng của tôi phải bắt đầu kể từ dấu mốc năm 1999, được gặp gỡ, tiếp xúc với nhà sử học Dương Trung Quốc. Khi biết tôi là người Thiệu Trung – Thanh Hóa, bác nói: Thiệu Trung – Thanh Hóa có làng nghề đúc đồng rất nổi tiếng mà tại sao con cháu của làng lại không làm nổi một chiếc trống đồng cho nó xứng danh?”. Câu hỏi ấy đã trở thành động lực cho tôi tìm hiểu, theo đuổi nghề. Ông Lê Văn Bảy thành thật chia sẻ: “Hồi ấy, chính bản thân tôi cũng không hề biết trống đồng là gì. Tất cả hình dung chỉ vỏn vẹn bằng cái hình minh họa bé bé trong cuốn tập đọc lớp 2. Sau đó, bằng nhiều mối quan hệ, tôi bắt đầu thu thập tài liệu. Tài liệu về đúc đồng lúc bấy giờ cũng rất hiếm, tài liệu quý nhất tôi có khi ấy là phiên bản hoa văn trống đồng bằng giấy dó”. Nghĩ lại quãng thời gian đó, NNƯT Lê Văn Bảy “cảm thấy con đường đến với nghề và làm được nghề thật muôn vàn khó khăn, mơ hồ” và ý nghĩ “nếu mình buông trôi thì mình sẽ là kẻ thất bại” trở thành nguồn động lực to lớn trong thẳm sâu tâm hồn người nghệ nhân. Suốt từ năm 1999 – 2000, NNƯT Lê Văn Bảy chỉ nỗ lực đúc đồng và thất bại rồi lại lặp lại chu trình đó không biết mệt mỏi. Tuy nhiên, chỉ một năm sau, ông đã thành công, đúc ra những chiếc trống đồng, bán ra thị trường lúc bấy giờ có giá từ 3 triệu rưỡi – 4 triệu đồng. Ông Lê Văn Bảy chia sẻ trong niềm tự hào: “Sau này, tôi có gặp lại bác Dương Trung Quốc vào lúc tôi đúc thành công chiếc trống đồng với thông số kỹ thuật: Đường kính mặt 1m51, cao 1m24. Tháng 8-2009, được xác lập kỷ lục trống đồng lớn nhất Việt Nam”. Tiếp nối thành công, năm 2010, NNƯT Lê Văn Bảy tiếp tục xác lập kỹ lục với sản phẩm “Thạp đồng lớn nhất Việt Nam”, thông số kỹ thuật khiến nhiều người phải thốt lên ngưỡng mộ: Chiều cao 1m51, chiều rộng 84 cm. Từ con đường đơn độc tìm hiểu, học hỏi nghề, đến nay, ông Bảy đã là Giám đốc của Công ty TNHH Đúc đồng truyền thống Bảy Tuyên với quy mô lên đến 20 công nhân, thu nhập bình quân hàng tháng lên đến hàng tỷ đồng. Thu nhập bình quân/tháng của công nhân dao động từ 8 – 10 triệu đồng/người.


Con đường đến với danh hiệu NNƯT của những nghệ nhân đúc đồng tài hoa xã Thiệu Trung chẳng có ai giống ai. Những cái tên như Nguyễn Bá Châu, Lê Văn Bảy, Đặng Ích Hoàn, Lê Văn Dương... đã làm rạng danh làng nghề của mình theo cách riêng của họ. Tuy nhiên, thấp thoáng đâu đó trong những thành công ấy, chúng ta vẫn luôn thấy bóng dáng của cội nguồn quê hương, mạch nước ngầm trong trẻo, mát lành đã tưới tắm cho những đôi bàn tay thêm khéo léo, sáng tạo. Và tất cả đều đưa về một câu trả lời duy nhất: Đất và người vốn dĩ được sinh ra, gắn bó với nhau trong một mối quan hệ biện chứng khăng khít, máu thịt. Đất tốt sinh ra người tài và người tài, từ thế hệ này qua thế hệ khác, thổi hồn vào đất, đúng như câu nói “Người ta là hoa đất”.

                                                                                                                                             Nguồn: http://baothanhhoa.vn

 


  Chia sẻ: Share on Facebook Google Share on LinkHay Share on Go Share on Zing